Inwestycje w polskim więziennictwie

Alicja Kozłowska

Inwestycje w polskim więziennictwie

Rząd w Polsce specyficznie dzieli budżet. Najpierw daje, potem odbiera. Najdotkliwiej ze wszystkich ministerstw, odczuł to resort sprawiedliwości – w marcu 2009 zastopowano inwestycje w więziennictwie. A problem jest palący — w grudniu br. wejdzie w życie wyrok TK, który unieważnia przepis pozwalający bezterminowo zagęszczać cele pow. 3 m kw. na głowę. Na dzień 30.06.2009 statystyki zakładów karnych odnotowywały 85474 osadzonych, spośród których 28 tys. odbywa karę pozbawienia wolności w przeludnionych celach. A tymczasem, już brakuje środków na prace remontowe i modernizacyjne, na budowę nowych obiektów.

Przyjęty kilka lat temu „Program pozyskania 17000 miejsc w jednostkach organizacyjnych więziennictwa w latach 2006-2009”, zaczyna wytracać tempo. I chociaż wspomagany jest programem przejmowania i adaptacji dla potrzeb więziennictwa obiektów wojskowych i policyjnych – brakuje środków na adaptację. Na przekazanie czekają kompleksy wojskowe w Gubinie (200 miejsc), Ostrowie Wlk (200), Choszcznie (200) i obiekty policyjne w Raduczy (200) i Toruniu (245).

Program rozbija się, jak zwykle, o budżet. Na pewno będą kontynuowane rozpoczęte wcześniej prace, np. budowa Zakładu Karnego w Opolu Lubelskim na 620 miejsc. Gdy rząd odblokuje ok. 15 mln zł, będą przeznaczone na dokończenie pawilonów w Żytkowicach, Warszawie Bemowie, Szamotułach, Zamościu, Koronowie i Hrubieszowie. Inwestycji i nakładów domaga się infrastruktura: kuchni, pralni, kotłowni, obiektów ochronnych, służby zdrowia, pomieszczeń kwatermistrzowskich itd. np. w Zakładzie Karnym w Nowym Sączu zainstalowano nowe piece kuchenne za ok. 3 mln zł. W Zakładzie Karnym w Białymstoku powstała nowoczesna ekologiczna kotłownia. Wykonano nową sieć elektryczną i wodno-kanalizacyjną. Przeprowadzono kompleksowy remont kuchni. Natomiast, nie rozpocznie się budowa analogicznego do Opola Lubelskiego, obiektu w Legnicy. W Wodzisławiu Śląskim nie powstanie w br. nowy areszt śledczy. Podobnie, jak z braku środków, nie rozpocznie się budowa, modernizacja, wielu innych obiektów.

Przypomnijmy — spośród ok. 170 zakładów karnych i aresztów śledczych, którymi dysponuje obecnie więziennictwo,

  • 96 jednostek; 61,5% powstało przed I wojną światową.
  • 118 zakładów; 76% pochodzi sprzed II wojny światową.
  • 8 wybudowano w XVIII wieku, niektóre pochodzą nawet z XIII i XIV wieku, np. poklasztorne budynki w Koronowie i Łęczycy, Zakład Karny w Nowym Sączu, Nowym Wiśniczu, Zamościu i Rawiczu.
  • 88 pochodzi z drugiej połowy XIX i początku XX wieku.
  • 36 zakłady karne wybudowano po II wojnie światowej, z przeznaczeniem na ośrodki pracy.

Brak modernizacji, zniszczenia wojenne, przestarzałe rozwiązania spowodowały, że stan techniczny obiektów był katastrofalny. Poza tym, budynki takie jak klasztory, zamki, koszary, obozy jenieckie, folwarki, bloki mieszkalne, nie były przystosowane do celów penitencjarnych i nastręczały problemy, aby je zaadaptować na pomieszczenia dla więźniów.

Może wszystko obyłoby się bez „większych wstrząsów”, gdyby nie fakt, że z dniem 5.12.2009 trzeba w Polsce zlikwidować przeludnienie w więzieniach. Zatem, władze zakładów karnych starają się kosztem izb chorych, niedoinwestowanych szpitali, izolatek, świetlic, itp. wygospodarowują w zakładach karnych przestrzeń dla osadzonych; przestrzeń normatywną. Wygospodarują, oczywiście kosztem tychże osadzonych, ponieważ pogorszy się opieka zdrowotna (niepotrzebna izba chorych), nie będzie miejsca na zajęcia np. Kulturalne, bo najprościej jest dobudować brakujące miejsca. Taki model penitencjarny, charakteryzujący się wysoką liczbą skazanych na 100 tys. mieszkańców nadal obowiązuje w Polsce: 239 os. na 100 tys. to dwa razy więcej, niż w krajach Europy Zach. Niewydolność systemu obrazuje mała ilość osadzonych – pracujących, uczących się i aktywnych społecznie.

Na alternatywne sposoby dla kar pozbawienia wolności, chociaż tańsze, bardziej skuteczne i nie prowadzące do recydywy, trzeba jednak zaczekać. Jednym z nich jest dozór elektroniczny, (miał wejść we wrześniu 2009), który pozwoli częściowo rozwiązać problem przepełnionych więzień.

Bibliografia:
1. Ogólnopolski Portal Służby Więziennej – www.sw.gov.pl
2. Centralny Zarząd Służby Więziennej, Podstawowe problemy więziennictwa, informacja przyjęta przez Radę Ministrów w dniu 27 kwietnia 2004 r.
3. Machel H., Wprowadzenie do pedagogiki penitencjarnej, Gdańsk 1994
4. Nowelizacja wg. Wyroku TK z 26 maja 2008 r. (sygn. akt SK 25/07)
5. http://www.wroclaw.so.gov.pl